Ίδρυση και Σκοπός

Το Κέντρον Ερεύνης του Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών(ΚΕΜΝΕ), ένα από τα παλαιότερα Ερευνητικά Κέντρα της Ελλάδας, κατά τη διάρκεια 91 ετών λειτουργίας έχει συμβάλει τα μέγιστα στη μελέτη της ιστορίας του Ελληνισμού από τον Όψιμο Μεσαίωνα έως και τους Νέους Χρόνους (1204-1821). Κατά τις τελευταίες ιδίως δεκαετίες, το ΚΕΜΝΕ, ανταποκρινόμενο στις διαρκώς αυξανόμενες ερευνητικές ανάγκες και αξιοποιώντας σύγχρονα επιστημονικά εργαλεία, εμπλουτίζει τους επιστημονικούς προβληματισμούς και με τα πορίσματα της έρευνάς του διευρύνει συστηματικά τους ορίζοντες των γνώσεών μας για τη διαδρομή του Ελληνισμού από την Δ΄ Σταυροφορία έως την Ελληνική Επανάσταση. Οι πολυσχιδείς αυτές δραστηριότητες και το πολύπλευρο έργο του ΚΕΜΝΕ καθιστούν διακριτή τη θέση του ως δημιουργικής ερευνητικής μονάδας στο σύγχρονο επιστημονικό περιβάλλον.

 

 

Το Κέντρον Ερεύνης του Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού αποτελεί συνέχεια του Μεσαιωνικού Αρχείου. Σκοπός του ΚΕΜΝΕ είναι η ιστορική και φιλολογική έρευνα της περιόδου 1204-1821, δηλαδή του Ύστερου Βυζαντίου (1204-1453), της Βενετοκρατίας (13ος-18ος αι.) και της Τουρκοκρατίας (1453-1821). Το Μεσαιωνικό Αρχείο ιδρύθηκε το 1930 και αποτελεί ένα από τα πρώτα ερευνητικά κέντρα που ίδρυσε η Ακαδημία Αθηνών. Αρχικός σκοπός του Μεσαιωνικού Αρχείου ήταν η σύνταξη Λεξικού της Μεσαιωνικής Ελληνικής Γλώσσας, ενώ στη συνέχεια η κατάρτιση αρχείου της περιόδου 1453-1821, μέσω της συλλογής προσωπογραφικού και γλωσσικού υλικού του Νέου Ελληνισμού (1453-1821), καθώς επίσης η καταγραφή, διάσωση, διαφύλαξη και έρευνα αρχειακών τεκμηρίων και χειρογράφων της ανωτέρω περιόδου. Το 1966 το Μεσαιωνικό Αρχείο μετεξελίχθηκε σε ερευνητικό κέντρο, υπό την ονομασία «Κέντρον Ερεύνης του Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού», εξέλιξη που αποτύπωνε επακριβώς τη διεύρυνση των ενδιαφερόντων του Μεσαιωνικού Αρχείου. Οι πολυάριθμες αποστολές των επιστημόνων του Κέντρου σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας και του εξωτερικού και, συνακολούθως, η συλλογή και συστηματική επεξεργασία τεκμηριωτικού υλικού από έγγραφα και χειρόγραφα, σε συνδυασμό με την επαναπροσέγγιση των υφιστάμενων πηγών, οδήγησε το Κέντρο σε μια βαθμηδόν πλουσιότερη παραγωγή πρωτότυπων μελετών, άρθρων, μονογραφιών και συλλογικών τόμων από την ίδρυσή του έως τις μέρες μας.

Στο Κέντρο, αρχικά στο Μεσαιωνικό Αρχείο και κατόπιν στο ΚΕΜΝΕ, κατά την πορεία 91 χρόνων αδιάλειπτης επιστημονικής προφοράς, εργάστηκαν γνωστοί στονχώρο της έρευνας φιλόλογοι και ιστορικοί: Δημοσθένης Οικονομίδης (1931-38), Εμμ. Κριαράς (1930-50), Γ. Κόλιας (1930-49), Π. Πατριαρχέας (1931-58), Ν. Σβορώνος (1936-45), Γ. Σπυριδάκης (1931-38), Μ. Μανούσακας (1942-61), Λ. Βρανούσης (1956-83), Φ. Μπουμπουλίδης (1956-59), Β. Σφυρόερας (1956-77), Γ. Παπαδημητρίου (1959-85), Χρ. Πατρινέλης (1959-73), Ευάγγ. Σκουβαράς (1964-67), Δ. Ζ. Σοφιανός (1966-97), Ιωάννα Κόλια (1973-97), Κ. Λάππας (1974-2009), Ελένη Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη (1974-98), Δ. Τσουγκαράκης (1984-97), Πηνελόπη Παπαδοπούλου Στάθη (1975-2006), Ρόδη-Αγγελική Σταμούλη (1981-2018), Όλγα Αλεξανδροπούλου (1996-2011).

Σήμερα στο ΚΕΜΝΕ εργάζονται οι ακόλουθοι ερευνητές:

 

Αρχείο προσωπογραφικού και γλωσσικού υλικού

Το υλικό περιλαμβάνει ονόματα προσώπων (λογίων, κληρικών, δασκάλων, βιβλιογράφων κ.λπ.) και τόπων (πόλεων, χωριών, επαρχιών, μονών κ.λπ.), καθώς και ποικίλη ορολογία της εν λόγω περιόδου. Εύλογα, το υλικό αυτό συνεχίζει να αποτελεί πολύτιμο βοήθημα για την ιστορική και φιλολογική έρευνα.

 

Αποστολές, καταγραφή και φωτογράφηση αρχείων και χειρογράφων

 

Από τη δεκαετία του 1950 το Κέντρο άρχισε να οργανώνει ερευνητικές αποστολές σε βιβλιοθήκες και αρχεία της Ελλάδας και της αλλοδαπής, για τον εντοπισμό και φωτογράφηση αρχειακού υλικού και παλαιών εντύπων, καθώς επίσης για την καταλογογράφηση χειρόγραφων κωδίκων. Αποστολές πραγματοποιήθηκαν προς: Ιόνια νησιά (Κεφαλονιά, Ζάκυνθο), Κυκλάδες, Κοζάνη, μονές Γηρομερίου Ηπείρου, Πάτμου, Ολυμπιώτισσας, Δουσίκου και Μετεώρων, Άγιον Όρος, Ρουμανία, Γιουγκοσλαβία, Ιταλία, Αυστρία.

το οποίο και εξέδωσε, ενώ στην Ι. Μ. Παντελεήμονος φωτογράφησε χειρόγραφα με επιστολές του ιερομονάχου Αναστασίου Γορδίου εξ Αγράφων, την αλληλογραφία του οποίου εξέδωσε το ΚΕΜΝΕ. Ένα σημαντικό χειρόγραφο του Γορδίου μελέτησε και φωτογράφησε στη Βιβλιοθήκη του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Κωνσταντινούπολη. Επίσης, στη Δημόσια Βιβλιοθήκη Λαρίσης μελέτησε και φωτογράφησε τα χειρόγραφα της Βιβλιοθήκης και εκπόνησε αντίστοιχο κατάλογο. Κατά τη διάρκεια αποστολών στο Βουκουρέστι (Βιβλιοθήκη Ρουμανικής Ακαδημίας) και το Ιάσιο (Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη Eminescu) μελέτησε και φωτογράφησε χειρόγραφα του Νέου Ελληνισμού. Μεταξύ αυτών εντόπισε άγνωστα αυτόγραφα του Ευγενίου Βούλγαρη, του Καισαρίου Δαπόντε, καθώς και άγνωστο στιχούργημα του Μιχαήλ Περδικάρη. Ακόμη, σε αποστολή στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Αγίας Πετρούπολης φωτογράφησε φαναριώτικα στιχουργήματα του Νικηφόρου Καντουνιάρη από αυτόγραφο χειρόγραφό του, καθώς και επιστολές των Σεβαστού Κυμινήτη, Ευγενίου Γιαννούλη και Αναστασίου Γορδίου, όπως και άλλα μεταβυζαντινά χειρόγραφα.

διατάγματα και αλληλογραφία βενετών αξιωματούχων, αποφάσεις βενετικών πολιτικών συμβουλίων, αναφορές υψηλόβαθμων στελεχών του Κράτους και της Εκκλησίας, αιτήματα των κοινοτικών οργάνων της ανώτερης τάξης αλλά και των μεσαίων στρωμάτων, δικογραφίες, «βιβλία» γεννήσεων, γάμων και βαπτίσεων, πράξεις διορισμού αξιωματούχων και υπαλλήλων, επιστολές υπηκόων προς την κεντρική πολιτική εξουσία, διαθήκες, προικοσύμφωνα, πράξεις αγοραπωλησίας ακίνητης και κινητής περιουσίας, μισθωτήρια, εμπορικές συμφωνίες κ.ά.. Χάρη στο πλούσιο αυτό υλικό έχει έως σήμερα δημοσιεύσει πολυάριθμες συνθετικές μελέτες, μονογραφίες και άρθρα, για ποικίλες θεματικές της πολιτικο-κοινωνικής, οικονομικής, ιδεολογικής και εκκλησιαστικής ιστορίας βενετικών εδαφών του ελληνικού χώρου, ιδίως της Κρήτης, αλλά και της Κύπρου, της Τήνου, της Κορώνης.

Από την έρευνα του Αρχείου προέκυψε σειρά μελετών, μεταξύ των οποίων και δύο μονογραφίες σχετικά με την εξέλιξη του βρετανικού εμπορίου στην Ανατολή (18ος αι. με αρχές του 19ου αι.) και τη μετάβαση από μια εποχή στην οποία κυριαρχεί ο προστατευτισμός, ο κρατισμός και τα μονοπώλια προς μια εποχή σταδιακής απελευθέρωσης των συναλλαγών.

 

Αρχεία, Χειρόγραφα, Συλλογή μικροταινιών και ψηφιακών αντιγράφων

 

Από τη δεκαετία του 1950 το Κέντρο απέκτησε συλλογές πρωτότυπου αρχειακού υλικού, χειρόγραφους κώδικες, καθώς και κατάλοιπα σημαντικών προσωπικοτήτων. Στο ΚΕΜΝΕ απόκεινται σήμερα από δωρεές προς την Ακαδημία Αθηνών οι ακόλουθες συλλογές πρωτότυπου αρχειακού υλικού:

– Αρχείο Κωνσταντίνου, Σοφοκλή και Στεφάνου Οικονόμου. Ο Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων (1780-1857) από την Τσαρίτσανη Λαρίσης υπήρξε λόγιος με σημαντική συγγραφική δράση. Διετέλεσε ιεροκήρυκας σε σημαντικές μητροπόλεις του Ελληνισμού, ενώ τιμήθηκε επανειλημμένα, ιδιαίτερα από τις ρωσικές αρχές. Σημαντική υπήρξε η συμβολή του στη λειτουργία του Φιλολογικού Γυμνασίου Σμύρνης, όπου δίδαξε φιλολογικά μαθήματα κατά την προεπαναστατική εποχή. Κατέκρινε την απόσχιση της Εκκλησίας της Ελλάδος από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ενώ ήταν υπέρμαχος της αρχαϊκής καθαρεύουσας. Το έργο του διέσωσε ο γιος του, ιατρός Σοφοκλής Οικονόμος. Αδελφός του Κωνσταντίνου, ο Στέφανος ασχολήθηκε με την ιατρική και τη φιλολογία, ενώ αξιοσημείωτη είναι η συγγραφική του παραγωγή με ανάλογα θέματα. Η συλλογή περιλαμβάνει αυτόγραφα έργα, την αλληλογραφία καθώς και περγαμηνές και διπλώματα του Κωνσταντίνου Οικονόμου σχετικά με αξιώματα που έλαβε από επιφανείς ηγεμόνες της Μολδοβλαχίας και της Ρωσίας, καθώς επίσης ηγεμονικά και πατριαρχικά σιγίλλια (τέλη 18ου – αρχές 19ου αι.) που αφορούν τον ίδιο και το Γυμνάσιο Σμύρνης. Ένα από τα διπλώματα, μάλιστα, φέρει τη σφραγίδα σε ερυθρό βουλοκέριτου τσάρου Αλεξάνδρου Α΄ (1821-1825).

 

Η Βοσπορομαχία περιγράφει σε στίχους τη διαμάχη της ευρωπαϊκής με την ασιατική πλευρά της Κωνσταντινούπολης για το ποια είναιο μορφότερη. Επίσης, αποκτήθηκε και ο κώδικας επιστολών λογίων (1759-1824), που καταρτίσθηκε από τον Ιωάννη Οικονόμου Λογιώτατο (1783-1856), έμπορο και λόγιο από τη Λάρισα.

Η πρώτη έκδοση του Θουρίου έγινε από τον Ρήγα στη Βιέννη το 1797, πριν από τη σύλληψή του στην Τεργέστη. Κατά την πρώτη έκδοση τυπώθηκαν 3.000 αντίτυπα σε ένα βράδυ στο τυπογραφείο των Σιατιστινών αδελφών Μαρκιδών Πούλιου, οι οποίοι ήταν και οι εκδότες της πρώτης ελληνικής εφημερίδας, υπό την ονομασία Εφημερίς (Βιέννη 1790-1797). Από την πρώτη έκδοση δεν σώθηκε όμως κανένα αντίτυπο, καθώς τα περισσότερα κατασχέθηκαν από την Αυστριακή Αστυνομία. Στο πλαίσιο του εορτασμού της 200ής επετείου της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, το ΚΕΜΝΕ προβαίνει στην ανατύπωση 3.000 αντιτύπων της δεύτερης έκδοσης του Περραιβού, εις ανάμνησιν της πρώτης έκδοσης, που περιελάμβανε ακριβώς 3.000 αντίτυπα

Στο ΚΕΜΝΕ σώζονται ακόμη ΚΑΤΑΛΟΙΠΑ των:

Τα αρχεία και χειρόγραφα του ΚΕΜΝΕ είναι προσιτά σε έλληνες και ξένους μελετητές, που χρησιμοποιούν στοιχεία από το ανωτέρω υλικό στις εργασίες τους.

Στις δραστηριότητες του Κέντρου περιλαμβάνεται και η ταξινόμηση των βιβλιοθηκών σημαντικών προσωπικοτήτων των ελληνικών Γραμμάτων, τις οποίες απέκτησε η Ακαδημία Αθηνών κατά τη δεκαετία του 1950. Πρόκειται για τις βιβλιοθήκες των:

 

3. ΠΡΟΒΟΛΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΥΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ – ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ, ΕΚΔΟΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΩΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ

Πρώτιστος στόχος του ΚΕΜΝΕ από το 1966 και εξής είναι η προαγωγή της βασικής έρευνας. Προς την κατευθύνση αυτή, οι ερευνητές πραγματοποίησαν, όπως προαναφέρθηκε, αποστολές, εξέδωσαν αρχειακές πηγές και φιλολογικά κείμενα αλλά και μονογραφίες για πολιτικο-κοινωνικά, οικονομικά, πνευματικά και άλλα ζητήματα. Το ενδιαφέρον του ΚΕΜΝΕ αρχικά επικεντρώθηκε στα Μετέωρα, αλλά και σε άλλα μοναστικά κέντρα (μονές Δουσίκου, Ολυμπιώτισσας, Αγίου Όρους), σε επαρχιακές βιβλιοθήκες και αρχεία, ενώ βαθμηδόν η προσοχή των ερευνητών του εστιάστηκε περισσότερο σε αρχεία και βιβλιοθήκες του εξωτερικού.

Ο Λ. Βρανούσης συγκέντρωσε τα τεύχη της Εφημερίδος της Βιέννης (1791-1797) των Μαρκιδών Πούλιου, την ανατύπωσε το ΚΕΜΝΕ. Επίσης, ο Β. Σφυρόερας ανέλαβε να συγκεντρώσει τα διάσπαρτα σε διάφορα αρχεία και δημοσιεύματα έγγραφα της νήσου των Ψαρών κατά την Ελληνική Επανάσταση και να ανασυγκροτήσει έτσι το Αρχείο των Ψαρών.

Από το υλικό αυτό εκδόθηκε το 1974, στη σειρά «Μνημεία της Ελληνικής Ιστορίας» της Ακαδημίας Αθηνών, ο τόμος Α΄, που περιέχει τα έγγραφα των ετών 1821-1824 (προετοιμάζεται η έκδοση του Β΄ τόμου από το ΚΕΜΝΕ, με τη συνεργασία της Διευθύντριας Ερευνών του ΚΕΙΝΕ Μαρίας Σπηλιωτοπούλου).

Το 1989 εγκαινιάστηκε η έκδοση της αλληλογραφίας του Κωνσταντίνου Οικονόμου του εξ Οικονόμων, με επιμέλεια Κ. Λάππα και Ρόδης Σταμούλη, ενώ το 2000 η Ελένη Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη εξέδωσε Τα ταξίδια του λόρδου Guilford στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου δημοσιεύονται επιστολές του βρετανού φιλέλληνα λόρδου Γκίλφορντ προς συγγενικά του πρόσωπα κατά τη διάρκεια δύο περιοδιών του στην Ανατολή (1791 και 1810-1813).

Στη σειρά των δημοσιευμάτων περιλαμβάνονται, επίσης, και έργα ακαδημαϊκών και άλλων ερευνητών, με περιεχόμενο σχετικό προς τα ενδιαφέροντα του Κέντρου. Πρόκειται για εκδόσεις ιστορικών πηγών και φιλολογικών κειμένων, τις οποίες επιμελήθηκαν ο Αναστ. Ορλάνδος, ο Γ. Μέγας και ο Μ. Μανούσακας, η Χρύσα Μαλτέζου (Βενετικό αρχείο της μονής Αγίας Λαύρας Καλαβρύτων Σκρετούρες παλιές, 1688-1715) και η Ευτυχία Λιάτα.

Κατά την τελευταία δεκαετία, αυτοτελή έργα δημοσίευσαν οι ερευνητές του Κέντρου Χαρίτων Καρανάσιος (Αλληλογραφία του Αναστασίου Γορδίου, τ. Α΄-Β΄, Αθήνα 2011), Κώστας Λαμπρινός (Michiel Gradenigo, νοτάριος στη δουκική γραμματεία του Χάνδακα, Libro 1593-1617, Αθήνα 2010, και Οι cittadini στη βενετική Κρήτη. Κοινωνικο-πολιτική και γραφειοκρατική εξέλιξη, 15ος-17ος αι., Αθήνα 2015), Δέσποινα Βλάμη (Επιχειρηματικότητα και προστασία στο εμπόριο της Ανατολής, 1798-1825. Η βρετανική Levant Company και ένας ελληνικός ‘δούρειος ίππος’, Αθήνα 2017) και Αναστασία Κοντογιαννοπούλου (Τοπικά συμβούλια στις βυζαντινές πόλεις. Παράδοση και εξέλιξη, 13ος-15ος αι., Αθήνα 2015).

Πέραν των αυτοτελών δημοσιευμάτων, το 1984 εγκαινιάστηκε η έκδοση του περιοδικού του ΚΕΜΝΕ Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά.

Το ΚΕΜΝΕ συνεργάζεται με ερευνητικά και πανεπιστημιακά ιδρύματα της Ελλάδας και της αλλοδαπής, συμμετέχει με ανακοινώσεις των ερευνητών του και της Επόπτριας σε ελληνικά και διεθνή επιστημονικά Συνέδρια, Ημερίδες, Colloquia, workshops και άλλες συναφείς εκδηλώσεις, συμβάλλοντας στον σύγχρονο επιστημονικό διάλογο.

Κατά τον Μάρτιο του 2003 οργάνωσε επιστημονικό Συμπόσιο με θέμα Νεοελληνική Επιστολογραφία, 16ος-19ος αιώνας, τα Πρακτικά του οποίου εκδόθηκαν στα Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά 8 (2006). Επίσης, το 2012, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κύπρου και την Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών, διοργάνωσε στη Λευκωσία Συνέδριο, τα Πρακτικά του οποίου αποτυπώθηκαν στον τόμο Φαναριώτικα και αστικά στιχουργήματα στην εποχή του νεοελληνικού Διαφωτισμού, έκδ. KEMNE, Πανεπιστήμιο Κύπρου, Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών, Αθήνα 2013.

Περαιτέρω, με τη συνεργασία της Ι. Μ. Μ. Βατοπαιδίου, διοργάνωσε το 2016 Ημερίδα με θέμα Ευγένιος Βούλγαρης, Ο homo universalis του Νέου Ελληνισμού, 300 χρόνια από τη γέννησή του (1716-2016), τα Πρακτικά του οποίου εκδόθηκαν από το ΚΕΜΝΕ το 2018.

Τέλος, πρόσφατα, εκδόθηκαν από το ΚΕΜΝΕ δύο συλλογικοί τόμοι (με συμμετοχή ελλήνων και ξένων επιστημόνων) σχετικά με πολιτικά, διοικητικά, κοινωνικά και οικονομικά θέματα της ιστορίας της Βενετοκρατίας και του Ύστερου Βυζαντίου: Κώστας Ε. Λαμπρινός (επιστ. επιμ.), Κοινωνίες της υπαίθρου στην ελληνοβενετική Ανατολή (13ος-18ος αι.), Αθήνα 2018, και Αναστασία Κοντογιαννοπούλου (επιστ. επιμ.), Πόλεις και εξουσία στο Βυζάντιο κατά την εποχή των Παλαιολόγων (1261-1453), Αθήνα 2018.

Ακολουθώντας το πνεύμα εξωστρέφειας της σύγχρονης εποχής, το ΚΕΜΝΕ, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, οργάνωσε το Μεταπτυχιακό Σεμινάριο Ο Ελληνολατινικός Κόσμος (13ος-18ος αι.), που λειτούργησε από το 2013 έως και το 2020. Συντονιστής εκ μέρους του ΚΕΜΝΕ ήταν ο Κωνσταντίνος Λαμπρινός σε συνεργασία με την επόπτρια του Κέντρου, ακαδημαϊκό Χρύσα Μαλτέζου, την Αναστασία Παπαδία-Λάλα, καθηγήτρια του τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ, και τον Χαράλαμπο Γάσπαρη, Διευθυντή Ερευνών στο Ινστιτούτο Ιστορικό Ερευνών του ΕΙΕ.

Επικεντρωμένο θεματικά στις βενετολογικές σπουδές, το Σεμινάριο απευθυνόταν κυρίως σε μεταπτυχιακούς φοιτητές αλλά και σε επιστήμονες (ιστορικούς, φιλολόγους, ιστορικούς της τέχνης), ενώ συμμετείχαν σε αυτό με ομιλίες τους μελετητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Στα επτά έτη της λειτουργίας του ασχολήθηκε με τις ακόλουθες ισάριθμες θεματικές:

1. Χαρτογραφώντας τις εξουσίες. Διακυβέρνηση και ιεραρχήσεις στην ελληνολατινική Ανατολή (13ος-18ος αι.)
2. Η προσωπογραφία της Ελληνολατινικής Ανατολής. Οι άνθρωποι και η εποχή τους
3. Φυσικές καταστροφές και επιδημίες στον ελληνοβενετική Ανατολή
4. Η πόλη στον βενετοκρατούμενο ελληνικό χώρο
5. Φτώχεια και φτωχοί στον ελληνοβενετικό κόσμο. Εννοιολόγηση, ιστορικές πραγματικότητες, αναπαραστάσεις
6. Η οικογένεια στον ελληνοβενετικό κόσμο. Εννοιολόγηση, θεσμοί, λειτουργίες
7. Εκκλησία και Κοινωνία στον ελληνολατινικό κόσμο

Τέλος, ερευνητές του Κέντρου προσφέρουν παράλληλα εκπαιδευτικό έργο, συνεργαζόμενοι με δημόσια πανεπιστήμια της χώρας. Ο Κωνσταντίνος Λαμπρινός επί 16 χρόνια δίδαξε ιστορία στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (Θεματική Ενότητα Βυζαντινός και Δυτικός Κόσμος), ενώ στην ίδια θεματική ενότητα, όπως και στην ενότητα Δημόσιος και Ιδιωτικός Βίος από την Αρχαιότητα ώς και τα Μεταβυζαντινά Χρόνια, δίδαξε επί σειρά ετών και η Αναστασία Κοντογιαννοπούλου.

 

4. ΚΥΡΙΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Οι ερευνητές του ΚΕΜΝΕ συνεχίζουν το συλλογικό Πρόγραμμα «Κοινωνική και πνευματική κινητικότητα του Νέου Ελληνισμού. Διαδρομές προσώπων, ιδεών, αγαθών (1204-1821)», που αποφέρει αξιόλογους καρπούς μέσα από τα παρακάτω επιμέρους Προγράμματα:

Ι. ΟΙ ΠΟΛΕΙΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΙΟΙΚΗΣΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΑ (13ος-15ος ΑΙ.)

Υπεύθυνη: Αναστασία Κοντογιαννοπούλου

Σκοπό του προγράμματος αποτελεί η συστηματική μελέτη των πόλεων κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο (13ος-15ος). Μεταξύ των επιμέρους θεμάτων που μελετώνται συμπεριλαμβάνονται οι πολιτικοί και διοικητικοί θεσμοί, όπως και οι κοινωνικές δομές των αστικών κέντρων (κοινωνικά σώματα, συλλογικότητες κ.ά.) στην εξελικτική τους πορεία. Επιπλέον, εξετάζονται οι οικονομικές δομές των πόλεων, ο ρόλος τους ως παραγωγικών και εμπορικών κέντρων και οι σχέσεις τους με την αγροτική τους περιφέρεια.

Στο πλαίσιο του προγράμματος έχουν εκδοθεί οι παρακάτω αυτοτελείς τόμοι και μελέτες (πρόσφατα δημοσιεύματα):

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΟΝΤΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ (επιμ.), Πόλεις και εξουσία στο Βυζάντιο κατά την εποχή των Παλαιολόγων (1261-1453), ΚΕΜΝΕ, Αθήνα 2018.
————, Τοπικά συμβούλια στις βυζαντινές πόλεις. Παράδοση και εξέλιξη (13ος-15ος αι.), ΚΕΜΝΕ, Αθήνα 2015.
————, «Autonomy, Apostasy and the Administration of Macedonia and Thrace in the Palaiologan Period (Mid-14th – Mid-15th Century)», Travaux et Mémoires 2021 [υπό έκδοση].
 

 

ΙΙ. Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΒΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΜΕ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Υπεύθυνος: Κωνσταντίνος Λαμπρινός

Αντικείμενο του προγράμματος αποτελεί η ιστορική διαδρομή των βενετικών περιοχών του ελληνικού χώρου και ιδίως οι κοινωνικές πραγματικότητές τους, σε συνάφεια με τις πολιτικές, ιδεολογικές, οικονομικές, εκκλησιαστικές, εστιάζοντας εντονότερα στην περίπτωση της Κρήτης. Στα ερευνητικά desiderata του Προγράμματος συγκαταλέγονται η συγκρότηση, εξέλιξη και πολιτικο-κοινωνική λειτουργία της ηγετικής τάξης, η πορεία, η νομικο-κοινωνική υπόσταση και οι διεκδικήσεις του μεσαίου στρώματος, η προσωπογραφία, οι κοινωνικές συγκλίσεις και αντιπαλότητες, η οργάνωση και ο ρόλος του γραφειοκρατικού μηχανισμού, οι κοινωνικές ιεραρχίες και οι πολιτικές λειτουργίες της υπαίθρου, ο πολιτικο-κοινωνικός ρόλος των νοταρίων, οι σχέσεις του κράτους με την εκκλησία, η κατάσταση των λατίνων επισκοπών και ο ρόλος τους στην τοπική κοινωνικο-οικονομική ζωή, οι σχέσεις Καθολικών-Ορθοδόξων, η κοινωνική θέση και οι δράσεις των γυναικών, οι ιδεολογίες και οι συμπεριφορές κ.ά.

Στο πλαίσιο του προγράμματος έχουν εκδοθεί οι παρακάτω αυτοτελείς τόμοι και μελέτες (πρόσφατα δημοσιεύματα):

 

Μονογραφίες / Συλλογικοί τόμοι

ΚΩΣΤΑΣ Ε. ΛΑΜΠΡΙΝΟΣ (επιστ. διεύθυνση ), Δυτικές κυριαρχίες στον ελληνικό χώρο. Ζητήματα των πηγών (13ος-18ος αι.), ΚΕΜΝΕ, υπό εκτύπωση.
————, Κοινωνίες της υπαίθρου στην ελληνοβενετική Ανατολή (13ος-18ος αι.), ΚΕΜΝΕ, Αθήνα 2018.
————, Οι cittadini στη βενετική Κρήτη. Κοινωνικο-πολιτική και γραφειοκρατική εξέλιξη (15ος-17ος αι.), ΚΕΜΝΕ, Αθήνα 2015.
————, Michiel Gradenigo, νοτάριος στη δουκική γραμματεία του Χάνδακα, Libro 1593-1617, Εισαγωγή-έκδοση ΚΩΣΤΑΣ Ε. ΛΑΜΠΡΙΝΟΣ, ΚΕΜΝΕ, Αθήνα 2010.

Μελέτες

ΚΩΣΤΑΣ Ε. ΛΑΜΠΡΙΝΟΣ, «Forgiare il destino collettivo: formazione e profilo del ceto dei cittadini nella società veneto-cretese (XV-XVII sec.)», Tra Cefalonia e Venezia. Scritti di amici per Despina Vlassi, επιμ. Bruno Crevato-Selvaggi – Katerina Konstantinidou, Βενετία 2024, σ. 183-199.
————, «Il popolo nei centri urbani veneto-cretesi: status istituzionale e socio-politico (XVI-XVII sec.)», Μεσαιωνικά και Νέα ελληνικά 15 (2023-2024), 189-206.
————, «Social preeminence, power and prestige: nobles versus nobles in Venetian Crete (16 th -17 th cent.), Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά 13 (2019), 159-178.
————, «La campagna cretese nell’epoca veneziana. Gestori di potere e profilo socioistituzionale dei contadini (XVI-XVII sec.)», Κοινωνίες της υπαίθρου στην ελληνοβενετική Ανατολή (13ος-18ος αι.), επιστημ. επιμ. Κ. Ε. Λαμπρινός, Αθήνα 2018, σ. 143-163.
————, «Ricchezza e potere nell’isola di Tinos: la famiglia Scutari nel XVI secolo», Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά 12 (2016), 161-184.
————, «Tra Creta e Costantinopoli: l’interprete e mercante Nicolò Zucco (XVI-XVII sec.)», Θησαυρίσματα 45 (2015), 261-272.
————, «Rivendicando identità e poteri. Il ceto cittadinesco negli organi collettivi di Famagosta e Kyrenia (XVI sec.)», Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά 11 (2014), 29-48.
————, «Identity and socio-economic mobility in Venetian Crete: the evolution of a citizen family (sixteenth century)», Mediterranean Historical Review 29/1 (2014), 57-70.
————, «Λάουρα Manolesso. Μια υψηλόβαθμη αξιωματούχος αντιμέτωπη με την αριστοκρατία στο βενετικό Ρέθυμνο (16ος αιώνας.)», Γαληνοτάτη. Τιμή στη Χρύσα Μαλτέζου, επιμ. Γωγώ Βαρζελιώτη – Κ. Γ. Τσικνάκης, Αθήνα 2013, σ. 453-467.
————, «Gli archontoromei nella Creta veneziana. Un gruppo privilegiato e la sua evoluzione nel XVI e XVII secolo», Mediterranea. Ricerche storiche 27 (2013), 149-160.
————, «Ευγενείς και cittadini στην κοινότητα της βενετικής Σητείας. Κοινωνικές ζυμώσεις και ανακατατάξεις (τέλη 16ου-17ος αι.)», Μνήμων 32 (2011-2012), 37-57.

————, «Κοινωνική συγκρότηση στην ύπαιθρο», Βενετοκρατούμενη Ελλάδα. Προσεγγίζοντας την ιστορία της, επιστημ. διεύθυνση Χρύσα Μαλτέζου, Αθήνα-Βενετία 2010, σσ.131-154.
————, «Il vocabolario sociale nella Creta veneziana e i problemi del censimento di Tri(vi)san. Approcci interpretativi e desiderata di ricerca», I Greci durante la Venetocrazia: uomini, spazio, idee (XIII-XVIII sec.), Atti del Convegno Internazionale di Studi, Venezia, 3-7 dicembre 2007, επιμ. Chryssa Maltezou –Angeliki Tzavara –
Despina Vlassi, Βενετία 2009, σ. 183-197.

 

ΙΙI. ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΟ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ, 17ος-19ος ΑΙ.

Υπεύθυνη: Δέσποινα Βλάμη

Το πρόγραμμα αποβλέπει στην καταλογογράφηση, μελέτη και επιστημονική αξιοποίηση τμήματος των αρχείων State Papers-Turkey και Levant Company, που βρίσκονται στα National Archives του Λονδίνου. Το υλικό απόκειται στο ΚΕΜΝΕ σε μικροταινίες, που έχουν δωρηθεί στο Κέντρο από τον Ακαδημαϊκό Μιχαήλ Σακελλαρίου, καθώς και σε ψηφιοποιημένη μορφή. Περιλαμβάνει διπλωματική αλληλογραφία της πρεσβείας της Αγγλίας στην Κωνσταντινούπολη (16ος-18ος αι.) καθώς και αλληλογραφία των απεσταλμένων της Levant Company βρετανών προξένων από διάφορα λιμάνια της Ανατολικής Μεσογείου (18ος-19ος αι.). Η αλληλογραφία περιέχει σημαντικές πληροφορίες για τις πολιτικές εξελίξεις και την οικονομική και κοινωνική ζωή στην Ανατολική Μεσόγειο από τον 17ο έως τον 19ο αιώνα.

Στο πλαίσιο του προγράμματος έχουν εκδοθεί οι παρακάτω αυτοτελείς τόμοι και μελέτες (πρόσφατα δημοσιεύματα):

ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΒΛΑΜΗ, Η εμπορική συνεργασία Καρδαμίτση – De Vogel κατά τον 18o αιώνα: Άμστερνταμ – Σμύρνη – Κωνσταντινούπολη, ΚΕΜΝΕ, Αθήνα 2021.

————, Επιχειρηματικότητα και προστασία στο εμπόριο της Ανατολής, 1798-1825. Η βρετανική Levant Company και ένας ελληνικός ῾δούρειος ίππος᾿, ΚΕΜΝΕ, Αθήνα 2017.

————, Trading with the Ottomans: The Levant Company in the Middle East, εκδ. Tauris, Λονδίνο 2014.

————, «Building Trust Relations in Business. The De Vogel-Cardamici association in Amsterdam and Izmir and an eighteenth-century Dutch Masterclass on trading», Rives méediterranéennes 59 (2019), 47-70.

————, «Δεσμοί αγάπης και πνευματικές συγγένειες. Η οικογένεια Παναγιώτη Πάλλη στο Λιβόρνο (αρχές 19ου αι.)», Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά 13 (2019), 245-275.

————, «Levant Company», λήμμα στην Encyclopaedia of Islam, 3η έκδοση, fascicle 2018-6 (εκδ. Kate Fleet), εκδ. Brill Publishers, Λέιντεν, Οκτώβριος 2018.

————, «Εμπόριο και Διπλωματία στην ανατολική Μεσόγειο ως πεδίο σύγκλισης των Νεοελληνικών και Οθωμανικών Σπουδών», Όλγα Κατσιαρδή-Hering – Βάσω Σειρηνίδου (επιμ.), Νεοελληνική Ιστορία και Οθωμανικές Σπουδές. Μια απόπειρα χαρτογράφησης. Πρακτικά Επιστημονικής Συνάντησης (8 Απριλίου 2016), [Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Τομέας Ιστορίας, ΕΚΠΑ], Αθήνα 2017, σ. 127-135.

————, «Έλληνες ναυτικοί στο λιμάνι του Λονδίνου: μια παρ’ ολίγον ανταρσία, ένας πόλεμος και ο Λόρδος Λίβερπουλ», Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά 11 (2014), 201-219.

————, «Γυναίκες στο κοινωνικό και επαγγελματικό περιβάλλον των εμπόρων πρακτόρων της Levant Company στην Ανατολή. Γάμος-Συγγένεια-Επιχειρήσεις (18ος-19ος αι.)», Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά 10 (2012), 73-101.

————, «Corporate Identity and Entrepreneurial Initiative: the Levant Company in the Eighteenth and Nineteenth Centuries», The Journal of European Economic History 39/1 (2010), 67-99.

————, «Το υλικό περιβάλλον και ο οικιακός χώρος ενός Άγγλου εμπόρου στη Θεσσαλονίκη στα τέλη του 18ου με αρχές του 19ου αιώνα», Μνήμων 30 (2009), 61-105.

————, «Entrepreneurship and Relational Capital in a Levantine Context: Bartholomew Edward Abbott; the “father of the Levant Company” in Thessaloniki (eighteenth–nineteenth centuries)», The Historical Review/La Revue Historique VI (2009), 129-164.

————, «Βρετανικό Εμπόριο και Διπλωματία στην Ανατολική Μεσόγειο: η Levant Company στη Θεσσαλονίκη, 1792-1825», Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά 9 (2008), 143-267.

 

IV. ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ (1453-1821). ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ

Υπεύθυνος: Ίκαρος Μαντούβαλος

Αντικείμενο του ερευνητικού προγράμματος αποτελούν οι μοναστηριακές κοινότητες του ευρύτερο ελλαδικού χώρου κατά την οθωμανική περίοδο.

Η γνώση και η σπουδή του ιστορικού παρελθόντος οφείλουν πολλά στις βιβλιοθήκες και στα αρχεία των μονών, που εδώ και πολλές δεκαετίες συνιστούν πεδίο συστηματικών ερευνών. Οι έρευνες αυτές αποδίδουν ακόμη νέο υλικό και καρπούς πολύτιμους για πολλούς και διάφορους κλάδους της ιστορικής επιστήμης. Η μελέτη των μονών έχει δε, για τους ιστορικούς-μελετητές του Νέου Ελληνισμού, ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της σημασίας τους ως κοινωνικών και οικονομικών μονάδων στις περιοχές όπου λειτουργούσαν. Οι πληροφορίες που αντλούνται από το ιστορικό αρχείο ενός μοναστηριακού ιδρύματος δίνουν συχνά μια ολοκληρωμένη εικόνα για τον τρόπο με τον οποίον δραστηριοποιείται και αναπτύσσεται, για την έκταση της έγγειας περιουσίας του και την ανάδειξή του σε οικονομικό/γαιοκτητικό και κοινωνικό/πολιτισμικό παράγοντα μιας περιοχής.

Υπ’ αυτήν την έννοια, στο πλαίσιο του εν λόγω προγράμματος, θα επιχειρηθεί να διερευνηθούν η δομή, η οργάνωση και η λειτουργία συγκεκριμένων μονών, καθώς και ο πολλαπλός ρόλος τους στις τοπικές κοινωνίες και οικονομίες. Μεταξύ άλλων, θα εξεταστούν οι οικονομικές δοσοληψίες και η κοινωνική δράση τους, με έμφαση στη μελέτη α) των πηγών και πρακτικών απόκτησης και αύξησης εισοδημάτων (αγορές και μεταβιβάσεις ακινήτων, ζητείες, πιστωτικές εργασίες κ.λπ.) και β) ενός σύνθετου πλέγματος πολυεπίπεδων κοινωνικών και πολιτικών σχέσεων που διαμορφώθηκαν διαχρονικά ανάμεσα, από τη μία μεριά, στις μονές και, από την άλλη, σε φορείς της οθωμανικής και κοινοτικής εξουσίας, σε κοινωνικοεπαγγελματικές ομάδες και εν γένει στον περιβάλλοντα κοινωνικό χώρο.

Από γεωγραφικής απόψεως, το ερευνητικό ενδιαφέρον εκτείνεται σε διάφορες περιοχές του ελλαδικού χώρου. Ωστόσο, τα Μετέωρα –η μεγαλύτερη μετά το Άγιον Όρος μοναστική πολιτεία της Ελλάδας– αποτελούν έναν από τους κύριους τόπους διεξαγωγής της έρευνας, καθώς απώτερος σκοπός είναι η συνέχιση μιας παράδοσης μετεωρικών ερευνών του Νίκου Βέη και του Δημητρίου Σοφιανού στην Ακαδημία Αθηνών. Σημειωτέον ότι τα αρχειακά έγγραφα και χειρόγραφα, εκδεδομένα και μη, των Μονών των Μετεώρων, που απόκεινται στο ΚΕΜΝΕ της Ακαδημίας Αθηνών, συγκροτούν έναν βασικό πυρήνα τεκμηρίων για την ιστορική έρευνα, ενώ συγχρόνως αποτελούν χρήσιμο οδηγό για μελλοντικές, επιτόπιες έρευνες (αποστολές).

Στο πλαίσιο του προγράμματος έχουν εκδοθεί οι ακόλουθες μελέτες:
Τοπική και περιφερειακή διοίκηση του Εικοσιένα. Η Πάτμος και οι σχέσεις της με τη Σάμο στα χρόνια του Αγώνα (1821-1823), Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά 15 (2023-24), 207-239.

 

V. ΠΑΙΔΕΙΑ ΚΑΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

Υπεύθυνος: Χαρίτων Καρανάσιος

Αντικείμενο του προγράμματος είναι η κριτική και σχολιασμένη έκδοση φιλολογικών, φιλοσοφικών και επιστημονικών έργων των λογίων του Νέου Ελληνισμού, η παλαιογραφική έρευνα κατά την ίδια περίοδο, καθώς επίσης και η κίνηση ιδεών. Στο πλαίσιο του προγράμματος έχουν εκδοθεί οι παρακάτω αυτοτελείς τόμοι και μελέτες (πρόσφατα δημοσιεύματα):

Μονογραφίες / Συλλογικοί Τόμοι

ΧΑΡΙΤΩΝ ΚΑΡΑΝΑΣΙΟΣ (επιμ.), Ευγένιος Βούλγαρης, Ο homo universalis του Νέου Ελληνισμού, 300 χρόνια από τη γέννησή του (1716-2016), [ΚΕΜΝΕ – Ι. Μ. Μ. Βατοπαιδίου], Αθήνα 2018.
ΧΑΡΙΤΩΝ ΚΑΡΑΝΑΣΙΟΣ κ.ά. (επιμ.), Φαναριώτικα και αστικά στιχουργήματα στην εποχή του νεοελληνικού Διαφωτισμού, [KEMNE, Πανεπ. Κύπρου, Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών], Αθήνα 2013.
Αναστάσιος Γόρδιος, Αλληλογραφία (1675-1728), έκδ. ΧΑΡΙΤΩΝ ΚΑΡΑΝΑΣΙΟΣ – ΙΩΑΝΝΑ ΚΟΛΙΑ, Προλεγόμενα-σχόλια ΧΑΡΙΤΩΝ ΚΑΡΑΝΑΣΙΟΣ, τ. Α΄-Β΄, ΚΕΜΝΕ, Αθήνα 2011.

Μελέτες

ΧΑΡΙΤΩΝ ΚΑΡΑΝΑΣΙΟΣ, «The representation of Cyprus by the German traveler Carsten Niebuhr in 1766», Textualising the Experience – Digitalising the Text: Cyprus through Travel Literature (15th-18th Centuries), Sylvia Ioannou Foundation, s.l. 2023, σ. 101-110.
————, «Τὸ πολλαπλό δίλημμα τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ πρὶν ἀπὸ τὴν Ἐπανάσταση», Μεσαιωνικὰ καὶ Νέα Ἑλληνικὰ 14 (2021), 101-137.
————, «Η πρόσληψη της Νέας Ιατρικής του John Brown στην προεπαναστατική Ελλάδα», Παρελθόντος Κατοπτρισμοί, Κείμενα προς τιμήν του καθηγητή Γεωργίου Π. Παπαγεωργίου, επιμ. Λ. Α. Φλιτούρης – Αγγελική Σπ. Μάρου, εκδ. Ηρόδοτος, Αθήνα 2021, σ. 313-336.
————, «Griechische Handschriften rumänischer Sammlungen: Die Handschriften des Orthodoxen Patriarchats von Rumänien», Chr. Brockmann, D. Deckers, D. Harlfinger, St. Valente, (εκδ.), Griechisch-byzantinische Handschriftenforschung. Traditionen, Entwicklungen, neue Wege, Βερολίνο – Βοστώνη 2020, σ. 71-80, (πίν.) 727-729.
————, «L’édition de textes philosophiques et philologiques post-byzantins», Texte et contexte. Méthodes et outils de l’édition critique de quelques manuscrits arabes, grecs, italiens et latins, επιμ. Irini Tsamadou-Jacoberger – Isavella Stamatiadou, [Presses universitaires de Strasbourg], Στρασβούργο 2019, σ. 13-26.
————, «Η τυπολογία του έλληνα δασκάλου κατά τους 16ο-19ο αιώνες. Μια προσέγγιση», Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά 13 (2019), 203-220.
————, «Άτυποι μηχανισμοί ελέγχου ιδεών από τον παραδοσιακό λόγο: Η περίπτωση Ανθρακίτη και Βούλγαρη», Έλεγχος ιδεών και Λογοκρισία από τις απαρχές της ελληνικής τυπογραφίας μέχρι το Σύνταγμα του 1844, [Πρακτικά Συνεδρίου, Λευκωσία 18-20.11.2015], επιμ. Ίλια Χατζηπαναγιώτη-Sangmeister κ.ά., Αθήνα 2018, σ. 217-237.
————, «Τα αυτόγραφα του Ευγενίου Βούλγαρη στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος», στο: Ευγένιος Βούλγαρης, ο ύπατος των φιλοσόφων, επιμ. Ελένη Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη, [Αναγνωστική Εταιρεία Κέρκυρας], Κέρκυρα 2018, σ. 143-172.
————, «Η ‛προαγωγός’ Επιτομή της ‛δυσαντήτου’ Λογικής του Βούλγαρη από τον Ματθαίο μοναχό Γανοχωρίτη”, Η πνευματική κίνηση στα Ιωάννινα τον 18ο αι. και η παρουσία του Ευγενίου Βούλγαρη, [Πρακτικά Β΄ Πανηπειρωτικού Συνεδρίου], επιμ. Κ. Θ. Πέτσιος, Ιωάννινα 2018, σ. 321-341.
————, «Tο άγνωστο έργο του Καισαρίου Δαπόντε ʻΒρύσις λογικήʼ (1778): Επιστολαί εκ της φυλακής και κατά των Κολυβάδων», Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά 12 (2016), 255-388.
————, «Η διάσπαση του Λόγου στον Νέο Ελληνισμό: αντίθεση, συνύπαρξη και συμπόρευση πολιτικού, προφητικού και ορθού λόγου», Ελληνικός και Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός, [Δ΄ Διεθνές Συνέδριο Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήνα 23-24.10.2015], Αθήνα 2016, σ. 31-51.
————, «Ο παλαιότερος κατάλογος της Βιβλιοθήκης I. M. Ιβήρων (1723) και η Βιβλιοθήκη του Νικολάου Μαυροκορδάτου», Άγιον Όρος και Λογιοσύνη, [Πρακτικά 8ου Διεθνούς Συνεδρίου Αγιορειτικής Εστίας, Θεσσαλονίκη 22.11.2013], Θεσσαλονίκη 2014, σ. 99-109.
————, «Συμβολή στην έρευνα των χειρογράφων και των έργων του Θεοφίλου Καΐρη», Πρακτικά Συμποσίου “Θεόφιλος Καΐρης” της Εταιρείας Ανδρίων Επιστημόνων, Άνδρος 16-18.9.2011, Άνδρος 2014, σ. 73-110.
————, «Ευγενίου Βούλγαρη “Κύκλος ποιητικών αθυρματίων”. Πρώτη παρουσίαση βάσει του αυτόγραφου κώδικα EBE 1160», Ευγένιος Βούλγαρης. [Πρακτικά Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου, Κέρκυρα 1-3.12.2006], επιμ. Ελένη Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη, [Ιόνιο Πανεπιστήμιο – εκδ. Κανάκη], Αθήνα 2009, σ. 399-418.

Τέλος, υπό εκπόνηση τελεί ο Κατάλογος των Ελληνικών Χειρογράφων της Πανεπιστημιακής Βιβλιοθήκης Eminescu του Ιασίου Ρουμανίας, καθώς και η Έκδοση του πρώτου σχεδίου των Υπομνημάτων στη Φυσική του Αριστοτέλη από τον Θεόφιλο Κορυδαλλέα (σε συνεργασία με τον Ηλία Τεμπέλη).