Ιωάννης Τελέλης

Ο Ιωάννης Τελέλης είναι Κύριος Ερευνητής (Β΄) στο Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής και Λατινικής Γραμματείας (ΚΕΕΛΓ) της Ακαδημίας Αθηνών και εκλέχτηκε ως Δόκιμος Ερευνητής (Δ΄) το 2003.

Γεννήθηκε στην Αθήνα (1965). Είναι πτυχιούχος του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (1987). Υποστήριξε (1995) διδακτορική διατριβή με τίτλο: «Μετεωρολογικά Φαινόμενα και Κλίμα στο Βυζάντιο. Προσέγγιση των πληροφοριών από τις πηγές και εμπειρικές ενδείξεις για τις διακυμάνσεις του κλίματος της Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής (300-1500 μ.X.)», την οποία εκπόνησε στα πλαίσια των μεταπτυχιακών σπουδών του στον Τομέα Βυζαντινής Ιστορίας του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Υπήρξε Επιστημονικός Συνεργάτης σε διεπιστημονικό Ερευνητικό Πρόγραμμα με τίτλο: «Αναπαράσταση του Κλίματος της Μεσογείου κατά τους Ιστορικούς Χρόνους», που ανέλαβε ο Τομέας Αστροφυσικής και Μετεωρολογίας του Παν/μίου Ιωαννίνων σε συνεργασία με τον Τομέα Βυζαντινής Ιστορίας του Παν/μίου Ιωαννίνων (1988-1990).

Έχει εργασθεί ως υπεύθυνος οργάνωσης υλικού και επιστημονικός συνεργάτης στη δημιουργία του εκπαιδευτικού CD-ROM «COΦIA», μιας ηλεκτρονικής Βιβλιοθήκης για την Βυζαντινή Ιστορία και Τέχνη, που εκπονήθηκε στα πλαίσια του έργου «ΣΑΠΦΩ: Πολλαπλά Μέσα στην Εκπαίδευση και τον Πολιτισμό» από το Ίδρυμα Μελετών Λαμπράκη (1992-1994).

Έχει διδάξει στη δημόσια Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (1996-2003) ως καθηγητής φιλόλογος (ΠΕ02). Αποσπάστηκε (1999-2000) στο Τμήμα Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και συμμετείχε στην συλλογή και επεξεργασία ιστορικού υλικού στα πλαίσια του προγράμματος «ΚΑΣΤΑΛΙΑ: Μαθησιακό Περιβάλλον Διαλογικών Πολυμέσων για τη Διερευνητική μελέτη της Ιστορίας και της Τέχνης με τη χρήση των ιστορικών πηγών» (Μελέτες και Ανάπτυξη Εκπαιδευτικού Λογισμικού Πολυμέσων για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση), ενώ συμμετείχε (2003-2004) στη δημιουργία εναλλακτικού βιβλίου για τη διδασκαλία του μαθήματος της Ιστορίας για μαθητές στο πλαίσιο του προγράμματος: «Εκπαίδευση Μουσουλμανοπαίδων 2002-2004» (ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ με φορέα υλοποίησης το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών).

Υπήρξε υπότροφος Erasmus στο Πανεπιστήμιο του Münster της Γερμανίας (1992) και υπότροφος του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ) για εκπόνηση μεταδιδακτορικής έρευνας με θέμα: «Οι μετεωρολογικές θεωρίες των Βυζαντινών (11ος-15ος μ.Χ. αι.)» (2000). Του απονεμήθηκε το Βραβείο Νίκου Σβορώνου 1996 για νέους ιστορικούς και για εξαιρετική επίδοση ως ερευνητή της Βυζαντινής Ιστορίας από το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας του Πανεπιστημίου Κρήτης (1998). Επίσης, έχει λάβει μέρος στο Πρόγραμμα Μορφωτικών Ανταλλαγών μεταξύ Ελλάδος – Γερμανίας (Freie Universität Berlin, 2013).

Είναι Μέλος της Ελληνικής Επιτροπής Βυζαντινών Σπουδών (από το 2005 και εξής), ενώ ήταν Συντάκτης λημμάτων Βυζαντινολογικής Βιβλιογραφίας για τον Ελλαδικό χώρο στο περιοδικό Byzantinische Zeitschrift  (2008-2018), καθώς και  Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου Ερευνητικού Προσωπικού Ακαδημίας Αθηνών (Μέλος 2014-2015, Γραμματέας 2014-2016 και 2016-2018).

Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάζονται στα πεδία της Βυζαντινής Φιλολογίας και Ιστορίας. Ειδικότερα, έχει ασχοληθεί με: 1. Την πρόσληψη της Αριστοτελικής φυσικής φιλοσοφίας κατά την Παλαιολόγεια Αναγέννηση, 2. Την κριτική έκδοση Βυζαντινών φιλοσοφικών κειμένων (κυρίως με επιστημονικό / περιβαλλοντικό προσανατολισμό), 3. Την Περιβαλλοντική Ιστορία και τις Βυζαντινές Σπουδές (αλληλεπίδραση φυσικού περιβάλλοντος και ανθρώπου κατά τη Βυζαντινή περίοδο, πρόσληψη του φυσικού περιβάλλοντος από τους Βυζαντινούς, κλιματική ιστορία στο Βυζάντιο).

Είναι συγγραφέας τριών μονογραφιών. Έχει συμμετάσχει σε πολλά συνέδρια στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Μελέτες του έχουν δημοσιευθεί σε ελληνικά και διεθνή περιοδικά, καθώς και σε συλλογικούς τόμους.

Στο Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής και Λατινικής Γραμματείας (ΚΕΕΛΓ) της Ακαδημίας Αθηνών συμμετείχε στο Ερευνητικό Πρόγραμμα: «Κριτική Έκδοση του έργου “Φιλοσοφία” του Βυζαντινού πολυίστορος Γεωργίου Παχυμέρη (13ος μ.Χ. αι.)» έχοντας συμβάλει με τη δημοσίευση δύο κριτικών εκδόσεων των βιβλίων Ε΄ και Γ΄ της Φιλοσοφίας του Παχυμέρη.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

• Τελέλης, E. Χρυσός, Δ. Μεταξάς, «Οι μαρτυρίες των βυζαντινών πηγών για τον δριμύ χειμώνα του έτους 763/4 μ.X.», Δωδώνη (Επιστημονική Επετηρίς του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων) 19 (1989) σσ.105-127. 
• I.Telelis, «The great climatic risks of the past:  The drought described by Byzantine sources (4th-6th cent. A.D.)», Στο: Proceedings of SEP Pollution Meeting in Padova, Italy, 29. 3.-2. 4. 1992,  σσ. 289-301. 
• I.Telelis, E.Chrysos, «The Byzantine Sources as Documentary Evidence for the Reconstruction of Historical Climate», στον τόμο: B.Frenzel (ed.), European climate reconstructed from documentary data: Methods and results, [European Palaeoclimate and Man No 2], σσ. 17-31, Stuttgart-Jena-New York 1992. 
• I.Telelis, «The climate of Tübingen A.D. 1596-1605, on the basis of Martin Crusius’ Diarium», Environment & History 4 (1998) 53-74. 
• I.Telelis, «Medieval Warm Period and the beginning of the Little Ice Age in Eastern Mediterranean. An approach of physical and anthropogenic evidence», in: Belke K., Hild F., Koder J., Soustal P. (Hsg.), Byzanz als Raum. Zu Methoden und Inhalten der historischen Geographie des östlichen Mittelmeerraumes, [Veröffentlichung der Kommission für die Tabula Imperii Byzantini. Denkschrift Bd. 7], Wien 2000, σσ. 223-243. 
• Θ. Κάββουρα, Γ. Τσαγκάνου, Δ. Κούτρα, Γ.Τελέλης, Μ. Γρηγοριάδου, Μ. Σαμαράκου, Χ. Σολομωνίδου, Κ. Παπαδοπούλου, «Μεθοδολογία σχεδίασης εκπαιδευτικού λογισμικού ιστορίας και τέχνης με υποστήριξη βάσης ιστορικών πηγών και διδακτικών σεναρίων», στον τόμο: «Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Εκπαίδευση», Πρακτικά του 2ου Πανελληνίου Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή, Πάτρα, Οκτώβριος 2000, σσ. 341-351. 
• I.Τελέλης, «Οι λόγιοι του 11ου αιώνα και ο Αριστοτελισμός: η περίπτωση των «Μετεωρολογικών», στον τόμο: Χρυσός Ε. (επιμ.), Η Αυτοκρατορία σε Κρίση (;) Το Βυζάντιο τον 11ο Αιώνα (1025-1081), Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών, (Διεθνή Συμπόσια Αρ. 11), Αθήνα 2003, σσ. 425-442. 
• [Μονογραφία] Ιωάννης Τελέλης, Μετεωρολογικά Φαινόμενα και Κλίμα στο Βυζάντιο, Ακαδημία Αθηνών – Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής και Λατινικής Γραμματείας (Πονήματα αρ. 5) Αθήναι 2004 (σε 2 τόμους xxvi+923 σσ., ISBN 960-404-046-4 set).
• Επιστημονική Υπεύθυνη: Άννα Φραγκουδάκη, Συγγραφείς: Ρόμπου-Σαμαρά Θ., Αρναούτογλου Η., Καράμπελας Δ., Τελέλης Γ., Αρχαία Ιστορία. Από τους πρώτους ανθρώπους ως την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης (330 μ.Χ.). Α΄ Γυμνασίου. [ΥΠΕΠΘ/ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ/ Μέτρο 1.1/Ενέργεια 1.1.1/Ομάδα 1, Παν/μιο Αθηνών: Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων 2002-2004] Αθήνα, Ιούνιος 2004. http://repository.edulll.gr/edulll/handle/10795/211
• Λίγη ακόμη ιστορία… (Α΄ Γυμνασίου): συμπληρωματικό υλικό στο Βιβλίο “Αρχαία ιστορία: Από τους πρώτους ανθρώπους ως την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης (330 π.Χ.)” για το μάθημα της ιστορίας της Α΄ Γυμνασίου. http://repository.edulll.gr/edulll/handle/10795/261
• Επιστημονική Υπεύθυνη: Άννα Φραγκουδάκη, Συγγραφείς: Κώστας Γαγανάκης, Αγλαΐα Κάσδαγλη, Τόνια Κιουσοπούλου, Παρασκευάς Κονόρτας, Εριέττα – Βαλερή Μπενβενίστε – Κοντοπούλου, Γιάννης Τελέλης, “Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία. Από την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης (330 μ.Χ.) ως τις αρχές του 18ου αιώνα”. Β’ Γυμνασίου. [ΥΠΕΠΘ/ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ/ Μέτρο 1.1/Ενέργεια 1.1.1/Ομάδα 1, Παν/μιο Αθηνών: Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων 2002-2004] Αθήνα, Δεκέμβριος 2004. http://repository.edulll.gr/edulll/handle/10795/262
• Λίγη ακόμη ιστορία…(Β΄ Γυμνασίου): Συμπληρωματικό υλικό στο Βιβλίο “Μεσαιωνική και νεότερη ιστορία: Από την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης (330 μ.Χ.) ως τις αρχές του 18ου αιώνα” για το μάθημα της ιστορίας της Β΄ Γυμνασίου. http://repository.edulll.gr/edulll/handle/10795/263
• I.Τελέλης, «Η κλιματολογική πραγματικότητα στην Ευρώπη της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας», άρθρο στο Αφιέρωμα του ένθετου Ε-ΙΣΤΟΡΙΚΑ, τεύχος 283 της εφημερίδας «Ελευθεροτυπία» της 28.04.2005 με τίτλο: «Η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία», σσ. 45-49. 
• I. Telelis, «Anastasios K. Sinakos, Άνθρωπος και περιβάλλον στην πρωτοβυζαντινή εποχή (4ος-6ος αι.). Thessalonike, University Studio Press (Βιβλιοθήκη Ιστορικών Μελετών 3) 2003. 193 S. Mit 2 Abb. ISBN 960-12-1178-0». Βιβλιοκρισία στο περιοδικό: Byzantinische Zeitschrift τ. 98(2) (2005) σσ. 143-148. 
• I. Telelis, «Historical-climatological Information from the Time of the Byzantine Empire (4th-15th Centuries AD)», History of Meteorology τ. 2 (2005), σσ. 41-50. Διαδικτυακό περιοδικό με κριτές.
• I. Telelis, «Weather and climate as factors affecting land transport and communications in Byzantium», Proceedings of the 21st International Congress of Byzantine Studies, 21-26 August 2006, London, vol. II, Abstracts of Panel Papers, London (Ashgate) 2006, p. 53 (περίληψη).
• I. Telelis, «Weather and climate as factors affecting land transport and communications in Byzantium», Byzantion τ. 57 (2007) 432-462. 
• I. Telelis, «Climatic fluctuations in the Eastern Mediterranean and the Middle East AD 300-1500 from Byzantine documentary and proxy physical paleoclimatic evidence – a comparison», Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik τ. 58 (2008) 167-207.
• [Μονογραφία] Ioannis Telelis, Georgios Pachymeres. Philosophia, Book 5: Commentary in Aristotle’s Meteorologica (Βιβλίον πέμπτον, τῶν Μετεωρικῶν). Editio princeps. Prolegomena, Text, Indices. [Corpus Philosophorum Medii Aevi. Commentaria in Aristotelem Byzantina No. 6] Ακαδημία Αθηνών – Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής και Λατινικής Γραμματείας, Αθήναι 2012 (ISBN 978-960-404-232-6, ISSN 2241-1933). J. Vrin, Éditions Ousia, Bruxelles (ISBN 978-2-87060-167-9). [Για Εξώφυλλο και Περιεχόμενα και για Περίληψη βλ. παραπάνω συνημμένα PDF]
• Ι. Τελέλης, «Οι θετικές επιστήμες στο ύστερο Βυζάντιο (13ος-15ος αι.)», στον τόμο: Λουγγής Τ. & Kislinger Ε. (εκδ.), Βυζάντιο. Ιστορία και Πολιτισμός. Ερευνητικά πορίσματα. Τόμος Α΄, Edition: Athens, σσ. 411-426, Αθήνα (Ηρόδοτος). 
• I. Telelis, «Environmental history and Byzantine studies: a survey of topics and results», στον τόμο: Κόλιας Τ., Πιτσάκης Κ. Συνέλλη Κ. (εκδ.), Aureus. Αφιέρωμα στον καθηγητή Ευάγγελο Χρυσό / Volume dedicated to professor Evangelos K. Chrysos, Αθήνα (ΕΙΕ / ΙΙΕ) σσ. 737-760. 
• John Haldon,1 Neil Roberts,2 Adam Izdebski,3 Dominik Fleitmann,4 Michael McCormick,5 Marica Cassis,6 Owen Doonan,7 Warren Eastwood,8 Hugh Elton,9 Sabine Ladstätter,10 Sturt Manning,11 James Newhard,12 Kathleen Nichol,13 Ioannes Telelis,14 Elena Xoplaki15, «The Climate and Environment of Byzantine Anatolia: Integrating Science, History and Archaeology». Journal of Interdisciplinary History xlv(2):113–161 (August 2014) DOI: 10.1162/JINH_a_00682. 
• Ιωάννης Τελέλης, «Το “βιβλίον πέμπτον των Μετεωρικών” της «Φιλοσοφίας» του Γεωργίου Παχυμέρη και οι πηγές του», στον τόμο: Φ. Ευαγγελάτου-Νοταρά, Τρ. Μανιάτη-Κοκκίνη (εκδ.), Ϛ’ Συνάντηση Βυζαντινολόγων Ελλάδος και Κύπρου. Πανεπιστήμιο Αθηνών, 22−25 Σεπτεμβρίου 2005. Η γοητεία του Βυζαντίου άλλοτε και τώρα. Εισηγήσεις, Ερευνητικά Προγράμματα, Περιλήψεις Ανακοινώσεων. Αθήνα, 2015.
• Elena Xoplaki, Dominik Fleitmann, Juerg Luterbacher, Sebastian Wagner, John F. Haldon, Eduardo Zorita, Ioannis Telelis, Andrea Toreti, Adam Izdebski, «The Medieval Climate Anomaly and Byzantium: A review of the evidence on climatic fluctuations, economic performance and societal change», Quaternary Science Reviews [Special Issue: Mediterranean Holocene Climate, Environment and Human Societies] 136 (15 March 2016), 229–252 doi:10.1016/j.quascirev.2015.10.004.
• [Μονογραφία] Ioannis Telelis, Georgios Pachymeres. Philosophia, Book 3: In Aristotelis de Caelo Commentary. Editio princeps. Prolegomena, Text, Indices. [Corpus Philosophorum Medii Aevi. Commentaria in Aristotelem Byzantina Νο. 7], Ακαδημία Αθηνών, Αθήναι 2016 (ISSN 2241-1933; Academy of Athens ISBN 978-960-404-312-5; Librairie Philosophique J. Vrin ISBN 978-2-7116-9960-5). [Για Εξώφυλλο και Περιεχόμενα και για Περίληψη βλ. παραπάνω συνημμένα PDF]
• I. Telelis, «Book Review: EMMANUEL PASCHOS – CHRISTOS SIMELIDIS, Introduction to Astronomy by Theodore Metochites (Stoicheiosis Astronomike 1.5-30), Singapore – Hackensack, NJ: World Scientific 2017», BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 27 (2017), 413-423 doi: 10.12681/byzsym.14340 https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/bz/article/download/14340/14234
• I. Telelis, «Τεχνικὸς διδάσκαλος: Georgios Pachymeres as paraphrast of Aristotelian meteorology», Στον τόμο: A. Cuomo, E. Trapp (eds.), Toward a Historical Sociolinguistic Poetics of Medieval Greek, Byzantioς. Studies in Byzantine History and Civilization (SBHC 12), Brepols Turnhout. pp. 119-142. doi: 10.1484/M.SBHC-EB.5.114444 http://www.brepols.net/Pages/ShowProduct.aspx?prod_id=IS-9782503577135-1
• I.Telelis, “Meteorology and Physics in Byzantium” pp. 177-201, in: A Companion to Byzantine Science, (ed.) St. Lazaris, Brill, Leiden / Boston, 2019, doi: https://doi.org/10.1163/9789004414617_007 https://brill.com/view/book/edcoll/9789004414617/BP000006.xml
• I. Telelis, “Traditions and Practices in the Medieval Eastern Christian World”, in: Heiduk M., Herbers K. & Lehner H.-C., Prognostication in the Medieval World. A Handbook. v. I, De Gruyter Reference, De Gruyter 2020, pp. 665–685   https://www.degruyter.com/view/title/522832, https://doi.org/10.1515/9783110499773-038.
• I. Telelis, «Byzantine textual sources for climatic and environmental developments», BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 32 (2022) 17-42 https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/bz/article/view/27282/22818 
  Αυτό το άρθρο μεταφράστηκε στα Κινέζικα (μετάφραση: Ding Hanbing, Τμήμα Ιστορίας Southwest University Chongqing, Κίνα).
• Ι. Τελέλης, “Τo Περὶ οὐρανοῦ του Αριστοτέλη κατά την Παλαιολόγεια Αναγέννηση. Παρατηρήσεις στο τρίτο βιβλίο της Φιλοσοφίας του Γεωργίου Παχυμέρη”, Εὔψυχος Νοῦς. Τόμος προς τιμήν Παναγιώτη Αντωνόπουλου, 2025 (υπό έκδοση).
• Ι. Τελέλης,  «Ἐὰν βροντήσῃ…» Κοινά Θέματα των Βυζαντινών Βροντολογίων, Βυζαντιακά 39 (2025) (υπό έκδοση).

Κατάλογος των δημοσιευμένων εργασιών καθώς και ψηφιακά αντίγραφα των περισσοτέρων από αυτές είναι προσιτά στους δικτυακούς τόπους:

http://orcid.org/0000-0002-6309-2227

https://www.researchgate.net/profile/Ioannis_Telelis