XΙΙ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΙΚΑΙΟΥ
Τετάρτη, 5 Μαρτίου 2025, ώρες 17.00 -19.00 μ.μ.
Κεντρικό Μέγαρο Ακαδημίας Αθηνών, Ανατολική Αίθουσα,
Πανεπιστημίου 28
Διοργανωτές:
Ακαδημία Αθηνών-Κέντρον Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου
Νομική Σχολή ΕΚΠΑ (Τομέας Ιστορίας και Θεωρίας Δικαίου)
Νομική Σχολή ΑΠΘ (Τομέας, Ιστορίας, Φιλοσοφίας και Κοινωνιολογίας Δικαίου)
Νομική Σχολή ΔΠΘ (Τομέας Ιδιωτικού Δικαίου)
Ελληνική Εταιρεία Ιστορίας Δικαίου
Θέμα
Η βυζαντινή γυναίκα στον δημόσιο και στον ιδιωτικό χώρο
Ομιλήτριες:
- Καλλιόπη (Κέλλυ) Μπουρδάρα. Ομ. Καθηγήτρια Ιστορίας του Δικαίου Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ)
Τίτλος ομιλίας:
Το «ασθενές της γυναικείας φύσεως»: νομοθεσία και καθημερινή πρακτική
Σύντομο Βιογραφικό:
Η Καλλιόπη (Κέλλυ) Μπουρδάρα γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε Νομικά στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και Ιστορία στο Πανεπιστήμιο Paris I-Sorbonne. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι (Paris I και Ecole Pratique des Hautes Etudes) και ερευνητική εργασία στην Dumbarton Oaks, Center for Byzantine Studies, Washington D.C.. Διδάκτωρ Νομικής (1981), εντεταλμένη επιμελήτρια στην έδρα Ελληνικού και Ρωμαϊκού Δικαίου, λέκτωρ (1982), εξελέγη επίκουρη Καθηγήτρια της Ιστορίας του Δικαίου (1987), αναπληρώτρια Καθηγήτρια (2004), Καθηγήτρια (2011) στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει διδάξει σε πανεπιστήμια των Η.Π.Α., έχει δώσει διαλέξεις σε ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και έχει λάβει μέρος σε πολλά διεθνή και πανελλήνια συνέδρια. Στις μονογραφίες της συγκαταλέγονται: Καθοσίωσις και Τυραννίς κατά τους μέσους βυζαντινούς χρόνους. Μακεδονική δυναστεία, Αθήνα 1981 – Καθοσίωσις και Τυραννίς κατά τους μέσους βυζαντινούς χρόνους. Μακεδονική δυναστεία (1056-1081), Αθήνα 1984 – Εικονομαχία και Δίκαιο. Νομική θεώρηση των αγιολογικών κειμένων, Αθήνα 2004 – Η διάκριση των φύλλων ως κριτήριο στις ρυθμίσεις των Νεαρών Λέοντος Στ’ του Σοφού, Αθήνα 2011, Καθοσίωσις και Τυραννίς…το πολιτικό αδίκημα στο Βυζάντιο (8ος-13ος αιώνας), Αθήνα 2015 – Αρχείο Κωνσταντίνου Λογοθέτη Δουζίνα (1815-1821), Αθήνα 2018.Έχει γράψει πολλά άρθρα σε περιοδικά, συλλογικούς τόμους, Πρακτικά συνεδρίων, κλπ. Από το 1989 έως το 2000 εξελέγη επανειλημμένα βουλευτής στη δεύτερη περιφέρεια Αθηνών. Διετέλεσε υφυπουργός Παιδείας, Υφυπουργός Πολιτισμού, Γραμματέας στο Υπουργείο Εξωτερικών, Αντιδήμαρχος Αθηναίων, Εκπρόσωπος της Ελλάδος στο εκτελεστικό γραφείο της UNESCO (2007-2011).Από το 2014 είναι διευθύντρια του Ινστιτούτου Ανθρωπιστικών Σπουδών Νίκος Σβορώνος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Δημοσίου Δικαίου και από το 2022 διευθύνει το επιστημονικό περιοδικό European Journal of History and Culture με έδρα τη Ρώμη.
Περίληψη ομιλίας:
Η κ. K. Μπουρδάρα θα αναφερθεί στο νομοθετικό πλαίσιο, κληρονόμο του ρωμαϊκού δικαίου, κυρίως στη μέση βυζαντινή περίοδο, στον προβληματισμό αν και σε ποιο βαθμό η νομοθεσία αυτή εφαρμοζόταν στο γράμμα της και τη διάσταση που αποκαλύπτει η νομολογία και τα αρχειακά έγγραφα, κυρίως των τελευταίων αιώνων, μεταξύ νόμου και πράξης. Ο νόμος αντανακλά την κυρίαρχη ιδεολογία για την αρμόζουσα συμπεριφορά της γυναίκας στην κοινωνική ζωή παρά την ισχύουσα πρακτική. Και η ισχύουσα πρακτική έδινε στη γυναίκα τη δυνατότητα να έχει και επαγγελματική βιοποριστική απασχόληση. Εξάλλου η καθημερινή πρακτική, η οποία εθιμικά εφαρμοζόταν, η αλλαγή νοοτροπίας και κοινωνικών συνθηκών αποτέλεσε τη βάση νομοθετικών μεταρρυθμίσεων που επέφερε ο Λέων Στ’ στα τέλη του 9ου αιώνα. Ο νομοθέτης θέσπισε θετικά μέτρα υπέρ των γυναικών σε διάφορα επιμέρους θέματα και όχι μόνον για θέματα οικογενειακού δικαίου, αλλά γι’ αυτή καθ’ εαυτή τη γυναίκα ως διακριτό μέλος της οικογένειας και της κοινωνίας όπως αποδεικνύεται με συγκεκριμένα παραδείγματα.
2. Κατερίνα Νικολάου, Καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ)
Τίτλος Ομιλίας:
Οι βυζαντινές ως οδηγοί ή δίοδοι πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων
Σύντομο Βιογραφικό:
Η Κατερίνα Νικολάου, πτυχιούχος και διδάκτωρ του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, είναι σήμερα στο ίδιο Τμήμα καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας με έμφαση στην πρώιμη και μέση περίοδο.Πριν την εκλογή της εργάστηκε ως καθηγήτρια φιλόλογος στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος και στη συνέχεια ως ερευνήτρια στο Ινστιτούτο (Κέντρο) Βυζαντινών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Τα ερευνητικά ενδιαφέροντά της επικεντρώνονται στον κοινωνικό και πρακτικό βίο των Βυζαντινών –με ιδιαίτερη έμφαση στη θέση και στον ρόλο της γυναίκας στην κοινωνία–, στην αγιολογία (6ο‐11ο αι.) και στην επιγραφική [το 2016 επελέγη ως μέλος της Commission d’épigraphie (Inscriptiones Graecae Aevi Byzantini) της Διεθνούς Επιτροπής Βυζαντινών Σπουδών (AIEB) –και παραμένει έως σήμερα]. Επίσης, ήδη από το 1985, ασχολείται με τις ψηφιακές τεχνολογίες στις ανθρωπιστικές σπουδές, με εφαρμογή στις βυζαντινές.
Επιλεγμένες ενδεικτικές δημοσιεύσεις:
• Η γυναίκα στη μέση βυζαντινή εποχή. Κοινωνικά πρότυπα και καθημερινός βίος στα αγιολογικά κείμενα (Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών. Μονογραφίες 6), Αθήνα 2005.
• Οι Βυζαντινές και ο πόλεμος. Ιστορίες γυναικών σε πολέμους του Βυζαντίου (6ος-11ος αι.), Δεύτερη έκδοση βελτιωμένη και επαυξημένη, Αθήνα 2021.
• Έρωτας και πολιτική στο Βυζάντιο. Επτά ιστορίες, Αθήνα 2021.
• «The Depiction of Byzantine Woman in Hagiographical Texts (Eighth-Eleventh Centuries)», στο A. Rigo, M. Trizio, E. Despotakis (επιμ.), Byzantine Hagiography: Texts, Themes & Projects, Brepols Publishers n.v., Turnhout, Belgium 2018, 247-263.
• «Indices of Published Christian and Byzantine Inscriptions. An Old Project carried through with New Technologies», στο A. Rhoby (επιμ), Inscriptions in Byzantium and beyond. Methods – Projects – Case Studies [Österreichische Akademie der WIssenschaften. Philosophisch-historische Klasse Denkschriften, 478. Band, Veröffentlichungen zur Byzanzforschung Band 38.] Βιέννη 2015, 129-133 (σε συνεργασία με την Ειρήνη Χρήστου).
Περίληψη ομιλίας:
Η κ. K. Νικολάου θα αναφερθεί σε θέματα με βάση ιστορίες προσωπικές στο Ιερό Παλάτι της πρώιμης και μέσης βυζαντινής περιόδου. Θα αναδειχθούν αποφάσεις και δράσεις των πρωταγωνιστικών προσώπων, οι οποίες απέρρευσαν από την αγάπη που έτρεφαν για τους ή τις συντρόφους τους. Θα διαφανεί ότι ενέργειές τους άλλοτε επηρέασαν το ρυθμιστικό πλαίσιο των πολιτειακών θεσμών και το γαμικό νομοθετικό πλέγμα και άλλοτε συνέβαλαν στη μεταβολή πολιτικών κατευθύνσεων ή στην αναδιάταξη κοινωνικών ή «κομματικών» συσχετισμών.