Διοργανωτής:
Ακαδημία Αθηνών-Κέντρον Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου
Θέμα
ΘΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟ ΣΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ (18ος – αρχές 20ου αι.). ΟΘΩΜΑΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΕΣ
Η παρούσα θεματική αναφέρεται στους θεσμούς, οθωμανικούς και χριστιανικούς, που αφορούν στην οργάνωση και διοίκηση της Κοζάνης, καθώς και στο δίκαιο που ίσχυσε και εφαρμόστηκε από τα εκκλησιαστικά δικαστήρια από τα μέσα του 18ου έως τις αρχές του 20ου αι.
Χρονολογικά, δηλαδή, η θεματική καλύπτει τη χρονική περίοδο από το 1745, όταν η έδρα της Επισκοπής Σερβίων μεταφέρθηκε από τα Σέρβια στην Κοζάνη και η επισκοπή μετονομάστηκε σε Επισκοπή Σερβίων και Κοζάνης, έως το 1912, έτος απελευθέρωσης της πόλης από τον οθωμανικό ζυγό. Συνεπώς, η Κοζάνη βίωσε όλες τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες εκσυγχρονισμού τις οποίες έκανε η οθωμανική αυτοκρατορία και οδήγησαν σε ένα νέο κοινωνικό περιβάλλον στο οθωμανικό κράτος, το οποίο έλαβε την πλήρη διαμόρφωσή του προς τα τέλη του 19ου αι., αφού προηγουμένως επισφραγίστηκε με τα μεταρρυθμιστικά νομοθετήματα του Χαττ-ι–Σερίφ της 3ης Νοεμβρίου του 1839 και του Χαττ-ι-Χουμαγιούν της 18ης Φεβρουαρίου 1856.
Την κοινωνική, οικονομική και θεσμική οργάνωση της πόλης την περίοδο αυτή αποτυπώνει το πλούσιο αρχειακό υλικό που προέρχεται από το αρχείο της Ι.Μ. Σερβίων και Κοζάνης, φυλάσσεται στην Κοβεντάρειο Δημοτική Βιβλιοθήκη και στα ΓΑΚ-Αρχεία ν. Κοζάνης και περιλαμβάνει έγγραφα της οθωμανικής κεντρικής διοίκησης, δικαστικές αποφάσεις, δικαιοπρακτικά έγγραφα και πατριαρχικές και αρχιερατικές πράξεις.
Μέσα από την αυθεντικότητα του υλικού και το εύρος των αντλούμενων πληροφοριών που καλύπτει αδιάλειπτα μια περίοδο περίπου δύο αιώνων, δίδεται η δυνατότητα να καταγραφεί, εντός του ευρύτερου πλαισίου της ιστορίας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η κοινωνική οικονομική και πολιτική πραγματικότητα μιας νεοελληνικής πόλης του βορειοελλαδικού χώρου στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας, και να τονισθεί ότι η τοπική ιστορία, μέσα από τη δική της οπτική, μπορεί να οδηγήσει σε συνθετικές καταλήξεις και ευρύτερες αναγωγές.
Ομιλητές:
- Βασιλική Διάφα- Καμπουρίδου
Δικηγόρος, Δρ Ιστορίας του Δικαίου
Σύντομο βιογραφικό: Η Βασιλική Διάφα-Καμπουρίδου είναι διδάκτωρ Ιστορίας του Δικαίου της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Τα επιστημονικά της ενδιαφέροντα εστιάζονται στην μελέτη του Δικαίου και των θεσμών κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο μέσα από αρχειακές πηγές. Η δίτομη διδακτορική της διατριβή, με θέμα “Μνηστεία και γαμήλιες παροχές στη νομολογία των δικαστηρίων της Ι.Μ. Σερβίων και Κοζάνης (18ος-20ος αι.)”, βασίζεται στις αποφάσεις των εκκλησιαστικών δικαστηρίων, τα δικαιοπρακτικά έγγραφα και τις πατριαρχικές και αρχιερατικές πράξεις που περιλαμβάνουν οι αρχειακοί κώδικες που φυλάσσονται στην Κοβεντάρειο Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης και στα ΓΑΚ-Αρχεία ν. Κοζάνης. Εξέδωσε τους αρχειακούς κώδικες: «Ο Κώδιξ της Επισκοπής Σερβίων και Κοζάνης των ετών 1849-1868» (εκδ. ΙΝΒΑ, 2006) και «Ο Ιερός Κώδικας της Επισκοπής Σερβίων και Κοζάνης (1745-1826). Οργάνωση και Δίκαιο» (εκδ. Κοβεντάρειος Δημοτική Βιβλιοθήκη, 2020). Μελέτες της έχουν δημοσιευτεί σε επιστημονικά περιοδικά και έχει λάβει μέρος σε επιστημονικά συνέδρια. Εργάζεται ως δικηγόρος και ζει στην Κοζάνη.
Τίτλος ανακοίνωσης: Δίκαιο και θεσμοί στην Κοζάνη της οθωμανικής περιόδου. Ανάμεσα στην αυτοκρατορική εξουσία και την κοινοτική αυτονομία
Στην εισήγηση διερευνάται καταρχάς η οργάνωση της Κοζάνης, εντός του οθωμανικού πλαισίου εξουσίας, με την ανάδειξη των θεσμών της Κοινότητας, της Εκκλησίας και των οικονομικών συσσωματώσεων, που, μέσα από το συντονισμό της δράσης τους, κατέληξε σε μια ενιαία και αποτελεσματικότερη διοίκηση. Στη συνέχεια, παρουσιάζεται η οργάνωση και δικονομική πραγματικότητα των εκκλησιαστικών δικαστηρίων της Κοζάνης, καθώς και πτυχές της νομολογίας τους που καλύπτουν όλο το φάσμα των εννόμων ιδιωτικών σχέσεων, υπό το πρίσμα του εφαρμοζόμενου εκείνη την εποχή δικαίου. Ταυτόχρονα, μέσα από αυτή την παρουσίαση, αναδεικνύονται οι κοινωνικές και οικονομικές συνιστώσες της πόλης που αφορούν στον τρόπο της ζωής των κατοίκων και της συλλογικής τους συνείδησης, επιτρέποντας γενικότερες αναγωγές.
- Ηλίας Κολοβός / Elias Kolovos
Διευθυντής Ερευνών / Research Director
Ερευνητική Κατεύθυνση Οθωμανικής Ιστορίας / Ottoman History Research Field
Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών / Institute of Historical Research
Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών / National Hellenic Research Foundation
Σύντομο βιογραφικό: Ο Ηλίας Κολοβός είναι Διευθυντής Ερευνών με αντικείμενο την οθωμανική ιστορία στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Είναι εκλεγμένος Γραμματέας του Δ.Σ. του Διεθνούς Συλλόγου Οθωμανικής Κοινωνικής και Οικονομικής Ιστορίας (International Association for Ottoman Social and Economic History). Υπήρξε επί σειρά ετών Καθηγητής οθωμανικής ιστορίας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, διατελώντας εκλεγμένος Πρόεδρος του Τμήματος και διευθυντής του διεθνούς μεταπτυχιακού προγράμματος στην οθωμανική ιστορία του ίδιου Τμήματος. Έχει γράψει, επιμεληθεί και συνεπιμεληθεί πάνω από 20 βιβλία και πάνω από 80 άρθρα σε ελληνικές και διεθνείς δημοσιεύσεις και περιοδικά. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα κινούνται μεταξύ των πεδίων της μεσογειακής οικονομικής ιστορίας, της ιστορίας των νησιωτικών κόσμων, της ιστορίας των μεθορίων, της ιστορίας της υπαίθρου και της περιβαλλοντικής ιστορίας, καθώς και των κληρονομιών στο χώρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Τίτλος ανακοίνωσης: Το πλαίσιο της οθωμανικής αυτοκρατορικής οργάνωσης
Στην εισήγηση αυτή θα εξεταστεί καταρχάς το γενικό πλαίσιο του ισχύοντος δικαίου και των παράλληλων θεσμών απονομής δικαίου στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (νομική ποικιλομορφία / legal pluralism) ως συστατικό στοιχείο της αυτοκρατορικής οργάνωσης (και όχι ως έλλειμμα των Οθωμανών σε παράδοση κρατικής οργάνωσης). Στη συνέχεια θα αναφερθούμε στον μεγάλο μετασχηματισμό της οθωμανικής κοινωνικής και κρατικής οργάνωσης κατά τον ιζ΄-ιθ΄ αιώνα, που οδήγησε στην άνοδο των προυχόντων και τη άνοδο ισχύος των κοινοτικών οργανισμών, μουσουλμανικών και χριστιανικών, που θεσμοποιήθηκε την περίοδο των Μεταρρυθμίσεων, σε παραλληλία με την εξέλιξη των εκκλησιαστικών οργανώσεων στην περίπτωση των Χριστιανών, και οδήγησε στην περιχαράκωση παράλληλων χώρων απονομής του δικαίου. Τέλος, θα εστιάσουμε ειδικότερα στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας, για να αναφερθούμε στη χωρική εξέλιξη στην κοιλάδα του Αλιάκμονα από τους παλαιότερους στους νεώτερους οθωμανικούς αιώνες, στην σχετική μείωση της σημασίας των Σερβίων, και στην άνοδο των νέων αστικών κέντρων του ιη΄ αιώνα, όπως η Κοζάνη.